How much more funds will the countries of the Western Balkans receive, once they become members, having in mind that our closest neighbour, Croatia, receives 10 times more from the EU for this area?

We talked with Ms Katarina Ivanković Knežević, Director in the Directorate-General for Employment, Social Affairs and Inclusion in the European Commission, former State Secretary at the Ministry of Labour and Pensions of Croatia.

Članak Work-life balance in the EU – Benefits of becoming a member state se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

Ocene Evropske komisije u Izveštaju iz 2020, koji analizira rezultate ostvarene u periodu od aprila 2019. do septembra 2020.

U ovom infografiku pogledajte kako je Evropska komisija ocenila Srbiju u najnovijem izveštaju. Izveštaj pronađite ovde.

Infografik u punoj veličini možete preuzeti ovde.

Članak Napredak i spremnost Srbije za članstvo u EU se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

Članak Winds of change in Montenegro: What to expect in the next period? se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

In this episode, we talked to Gjergji Vurmo, programme director of Institute for Democracy and Mediation – IDM, Tirana-based think tank.

Članak Advancing Albania’s road to EU: Side with agendas and ambitions se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

Sa stanovišta zagovornice evropskog projekta u Srbiji, takođe ogorčene licemernim odnosom ključnih aktera EU prema političkim elitama Srbije i Zapadnog Balkana, ovakav razvoj događaja vidim kao priliku za stvaranje panevropskog saveza za odbranu vladavine prava, imajući u vidu da ni budućnost EU ni  proces pristupanja našeg regiona neće daleko odmaći bez hrabrih i ambicioznih iskoraka u ovoj oblasti.

Jednostavno rečeno, ne treba gajiti iluzije da će doći do prijema novih članica dok se ne uspostavi funkcionalan sistem zaštite vladavine prava unutar EU. Dobar deo država članica to neće dozvoliti, znajući da jedini koliko-toliko delotvorni sistem uslovljavanja postoji samo u fazi pregovora o članstvu (dakle, pre pristupanja). Ukoliko ne dođe do konkretnih pomaka u ovoj oblasti, ni od strane EU, ni od država kandidata, revidirani pristup procesu pristupanja („nova metodologija“) takođe neće moći da se primenjuje u svojim ključnim elementima. Kako, na primer, dozvoliti fazno pristupanje kandidata sektorskim politikama EU, recimo klasteru vezanom za jedinstveno tržište, znajući da je funkcionisanje jedinstvenog tržišta zavisno od pravilne primene vladavine prava?

Da bi prebrodili teška vremena koja se očekuju, građanima Evrope su potrebne nove ideje vodilje i ciljevi, koji bi im dali smisao i probudili motivaciju. Panevropski savez za odbranu vladavine prava bi imao svoje prirodno uporište u građanima, kao i političkim i privrednim akterima država članica i kandidatima za članstvo, okupljenih i oko vrednosnih ideala i pragmatičnih interesa. Svesni rizika od narušavanja postojećeg nivoa ekonomske integracije i pravne sigurnosti, ili prosto iz želje da se živi u uređenim društvima, ovaj blok ima veliki potencijal da okupi veliki broj pristalica i da se, uz odgovarajuću političku zastupljenost, nametne kao izazivač trenutnom stanju stvari.

Pored rastuće javne podrške, panevropski savez za odbranu vladavine prava bi u svom arsenalu imao i postojeće inicijative i predloge propisa na nivou EU, koji obećavaju da započnu svojevrsnu revoluciju u postojeći pravni okvir. Osim postupka zbog povrede prava EU (infringement procedure) koji pokreće Evropska komisija (EK) i mehanizma preliminarnog pitanja nacionalnih sudova pred Sudom pravde EU (preliminary ruling), a koji bi u budućnosti mogli mnogo hrabrije i češće da se koriste, predlog Uredbe o zaštiti budžeta Unije u slučajevima opštih nedostataka u pogledu vladavine prava u državama članicama zavređuje značajnu pažnju. Cilj ove uredbe je da se vladavina prava postavi kao preduslov za korišćenje finansijskih sredstava EU, uz do sad neviđena ovlašćenja koja bi se poverila Komisiji. Između ostalog, ovom uredbom bi Komisija postala neka vrsta Venecijanske komisije za budžet EU, nadležna da donosi mere u slučaju nedostataka u vladavini prava, u bliskoj saradnji sa Evropskim javnim tužilaštvom (European Public Prosecution Office) i Kancelarijom za borbu protiv pronevera (European Anti-Fraud Office). Savet EU bi odluke donosio obrnutom kvalifikovanom većinom,  što je zamišljeno da oteža državama članicama da blokiraju predlog Komisije, i time bi se ubrzao proces donošenja odluka.

Kao krajnji rezultat, panevropski savez bi izvršio pritisak na političke predstavnike i proizveo političku volju, kao odlučujućeg faktora uspeha svih postojećih i najavljenih mehanizama za zaštitu vladavine prava, kako u okviru EU tako i u kontekstu procesa pristupanja Zapadnog Balkana. Naravno, na svom putu, ovaj savez bi morao da otvori osetljiva pitanja za javnost, poput demografske slike Evrope ili (i)regularnih migracija, sa kojima njihovi potencijalni saveznici i pristalice unutar EU i Zapadnog Balkana možda još nisu spremni da se suoče. Da li je čuvanje „kapija Evrope“ i „hrišćanskog identiteta“ međusobnim tolerisanjem vlasti država koje otvoreno krše vladavinu prava vredno žrtvovanja najvećih dostignuća EU? Sigurno nije, i sada je pravi trenutak da se prestane sa bežanjem od ovih tema, u strahu od populista, i kroz novu vizuru uzdrma postojeći status quo.

Fotografija: S. Hermann & F. Richter / Pixabay 

Članak Rađanje panevropskog saveza za vladavinu prava se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

Članak What does the future of EU accession process hold? The case of North Macedonia se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

Nemačko predsedavanje Savetu Evropske unije započeto je u jeku globalne pandemije COVID-19. Zbog tektonskih promena koje je ova pandemija izazvala, Evropska unija je primorana, kao i ostatak sveta, da povlači brze i hrabre poteze kako bi se prilagodila novonastalim okolnostima. Kada govorimo o budućnosti evropskog projekta, iste okolnosti su stavile Nemačku u poziciju da prevede Uniju preko Rubikona.

Zapravo, podsticanjem oporavka EU i utiranjem puta ka dubljoj integraciji, ambiciozni program nemačkog predsedavanja je odraz njenog obnovljenog strateškog promišljanja. Stoga odluke koje se donose tokom nemačkog predsedavanja mogu postati prekretnica u daljoj evoluciji EU.

U cilju da osvetlimo šta može predstojati Evropi u narednom periodu, ovaj Pogled analizira nemačku dugoročnu viziju Evrope i njenu poziciju o ključnim pitanjima kao što su fond za oporavak EU i višegodišnjem finansijskom okviru (eng. Multi-annual Financial Framework, dalje u tekstu MFF); politike iz oblasti životne sredine i klimatskih promena; vladavina prava i uslovljavanje; kao i zajednička spoljna i bezbednosna politika EU. U isto vreme, analiziramo mesto Zapadnog Balkana u ovako kompleksnoj mreži prioriteta nemačkog predsedavanja.

Članak Nemačko predsedavanje Savetu EU se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

With our dear guest, Vladimír Bilčík, member of the European Parliament and its rapporteur for Serbia, we talked about the election results, relations between the European Union and the countries of the Western Balkans, and regional relations, especially the turbulence between Montenegro and Serbia, and how this affects the EU accession process.

Članak EP remains engaged in fostering democracy in the Western Balkans se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

We will address these questions in this podcast episode with our Chairman of the Governing Board and BIEPAG member, Srđan Majstorović.

Članak COVID-19 crisis is an opportunity to enhance EU – Western Balkans relations se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

To discuss this and other related topics, we reached Majlinda Bregu, Secretary General of the Regional Cooperation Council (RCC)and former member of the Albanian Parliament and Minister of European Integration in the Albanian Government. RCC serves regional cooperation and European and Euro-Atlantic integration of South East Europe in order to spark development in the region to the benefit of its people. Find out more about their work here: www.rcc.int.

Članak Keeping a physical distance, yet keeping the region close se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

Prvi opšti utisak vezan za ovaj dokument je da je to  svojevrsno remek-delo sa stanovišta evropskog kompromisa. Komisija je uspela da sastavi  smislen i inovativan predlog, istovremeno uvažavajući interese  država članica. Predlog se oslanja na ključne izraze iz francuskog predloga, čak udovoljava i pojedinim zahtevima civilnog društva sa Zapadnog Balkana. Ergo, narativ se s pravom usredsređuje na osnove (Fundamentals), odnosno na značaj vladavine prava, kao i na funkcionisanje osnovnih demokratskih institucija, reformu javne uprave i ekonomsko upravljanje. Do sada je civilno društvo u regionu često upozoravalo da je postojeći okvir pregovora o vladavini prava nije delotvoran kada je u pitanju istinsko rešavanje dubljih pitanja zarobljavanja države i demokratskog nazadovanja. U tom svetlu, Komisija čini važan korak napred predlažući da se mape puta za dva dodatna osnovna pitanja – funkcionisanje demokratije i reformu javne uprave –  razvijaju uporedo sa mapama za dva „tradicionalna“ pregovaračka poglavlja posvećena vladavini prava (23 i 24).

Čini se da je najinovativniji element predloga grupisanje 33 od 35 pregovaračkih poglavlja u 6 tematskih grupa. Pregovori o klasterima sada bi bili otvoreni odjednom, mada pojedinačna poglavlja bi bila zasebno zatvarana. U poređenju sa postojećim procesom koji se sastoji od velikog broja pojedinačnih tehničkih poglavlja, grupisanje   poglavlja po temama može omogućiti lakšu komunikaciju sa građanima i njihovo bolje razumevanje pristupnog procesa. Grupisanje takođe može pomoći u fokusiranju na reformske napore i kapacitete administracija država kandidata. Međutim, čak i da se ovo pokaže kao tačno, efektivnost novog predloga će verovatno presudno zavisiti od pravilnog sprovođenja nekoliko glavnih elemenata ovog predloga.

Jedan od takvih ključnih aspekata je ono što se u dokumentu naziva „jačim političkim rukovođenjem“, koje zaista može doneti istinsku dinamiku procesu, ako se sve strane slože da ga koriste u dobre, a ne loše svrhe. Nedavna previranja između država članica, podstaknuta francuskim insistiranjem na reformi procesa pre nego što se on nastavi, otkrila su duboke razlike u mišljenjima država članica o pitanju daljeg proširenja EU. Stoga, podstičući sve aktere na strani EU da govore jednim glasom, Komisija nastoji da podstakne EU da kao celina potvrdi svoju istinsku posvećenost proširenju. Čini se da Komisija, pozivanjem država članica da preuzmu znatno aktivniju ulogu u ukupnom procesu, sada poručuje: „Ako želite da igrate ulogu u politici proširenja, preuzmite političku odgovornost za to!“ Usvajanje ove logike moglo bi pomoći da se otkrije koje su članice EU spremne da pojačaju svoje napore (čak i da plate) u podršci proširenju EU, dok će na licu mesta otkriti one koje samo nominalno podržavaju proces. Štaviše, podsticanjem članica da pitanje pristupanja Zapadnog Balkana u EU bude tema  nacionalnih debata, Komisija očigledno želi da  ovo pitanje dobije  veći legitimitet u javnosti. Nivo angažovanosti sa svojim građanima  po ovom pitanju i bavljenje percepcijama javnosti biće lakmus test  političke hrabrosti vlada država članica. Predlogom su istovremeno predviđena nova sredstva za podsticanje i proveru posvećenosti regionalnih vlasti cilju članstva u EU. Ona uključuju redovne godišnje procene javne političke posvećenosti; godišnje međuvladine konferencije za svakog kandidata, kao i veću transparentnost u procesu pristupanja i od strane kandidata i od EU. Sve ukupno, ovim predlogom se omogućava bolja identifikacija kočničara pristupnog procesa, a samim tim se obezbeđuje javna odgovornost vlada.

Uz jači politički podsticaj, još jedan preduslov da grupisana poglavlja ojačaju proces je obnovljena shema podsticaja, ili „šargarepa“ za taj proces. Regionalne  think-tank organizacije tvrde da je postojeći proces bio manjkav jer su nedostajale  kratkoročne političke nagrade koje bi se bolje uskladile sa kratkim izbornim ciklusima. Suštinski, u smislu opipljivih koristi, kako za donosioce odluka, tako i za građane u regionu, nakon otvaranja pregovora o pristupanju, malo je toga što se može opipljivo pokazati do same tačke pristupanja. Novi predlog čini važan – iako nedovoljno naglašen i nejasno napisan – korak u pravcu ispravljanja ove greške. To se čini najavom mogućeg uvećanja finansiranja i „postupno uvođenje“ u pojedine politike EU na osnovu napretka u pregovorima. Ipak, teško da može proći neopaženo da je ovo deo dokumenta sa najvećim brojem mera predostrožnosti  i kontraargumenata, uključujući neupadljive izraze, kao što je „uz obezbeđivanje ravnopravnog terena za takmičenje“, što dovodi do sumnje u iskrenost ovih ponuda.

„Štap“ u predlogu takođe dobija dodatnu snagu. Zajedno s novodefinisanim pristupom za  osnovna reformska područja, pojednostavljena procedura primene reverzibilnih instrumenata u slučajevima ozbiljnog zaostajanja popločava put za nagrađivanje istinske političke volje i, samim tim, kažnjavanje za njeno odsustvo. Na ranije postojeće instrumente reverzibilnosti jedva da se ikada pozivalo, dok bi se novim pristupom oni automatizovali, dajući ekskluzivnu moć pokretanja Komisiji i zahtevajući „blokirajuću manjinu“ u Savetu da se suprotstavi takvim predlozima. Slično tome, izgledi za smanjenje pretpristupne pomoći kao rezultata nedovoljnog učinka od strane vlada država kandidata mogli bi pomoći u kontrolisanju njihovog delovanja. Ipak, ključni preduslov da ovaj mehanizam funkcioniše je da se raspoloživa sredstva za Zapadni Balkan značajno uvećaju, što bi ih učinilo značajnijim u političkom pogledu.

Iako je priznao da se predlog Komisije prevashodno odnosi na države koje tek treba da otvore pregovore o pristupanju (posebno Severna Makedonija i Albanija, čiji su ulozi trenutno najveći), komesar Varheli već je istakao da bi pozdravio ukoliko bi se Crna Gora i Srbija  opredelile za novu metodologiju. Predvodnici procesa integracije ovih zemalja trebalo bi da započnu pažljivu analizu mogućnosti koje novi predlog nudi. Ako ojačaju svoje administrativne kapacitete i usredsrede se na ključne reforme prema predloženim klasterima, 2025. godina mogla bi i dalje biti realna godina pristupanja. Moglo pomoći ukoliko bi u ovom trenutku Komisija i države članice ponudile kandidatima realno procenjene ciljne godine pristupanja EU, praćene šestomesečnim, nezavisnim (čitaj: apolitičnim) procenama da li napreduju prema tim ciljevima (na primer 2025.) ili su usporene reforme dovele do toga da se cilj pomeri (na primer, do 2026.). Takav proces bi dodatno pojačao dinamiku i pružio jasnost u vezi sa „krivicom“ za kašnjenje u procesu pristupanja, koja se prečesto stavlja samoj EU.

S obzirom na predstojeći Samit u Zagrebu između EU i Zapadnog Balkana, države članice trebalo bi da prihvate predloge Komisije, daju političku podršku politici proširenja i angažuju se sa regionalnim liderima i građanima u iznalaženju najboljih rešenja u datom trenutku. U suprotnom, novu deceniju u regionu može zahvatiti umor od reforme i razočarenje u EU, stvarajući novu nestabilnost unutar granica Unije.

Članak (Ipak) još jedna „kredibilna perspektiva EU“? se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.

This has resulted in a weakening of the EU’s gravitational force in the region, allowing space for other global and regional powers. The increase in economic cooperation between Serbia and China, as well as Serbia’s signing of a free trade agreement with the Eurasian Economic Union, has made this especially clear.

We discussed these issues with our guest, ambassador Duško Lopandić, CEP Council member.

This episode coincides with the publishing of annual ranking of top think tanks worldwide by The Think Tanks and Civil Societies Program by the University of Pennsylvania, where CEP regularly finds their place. CEP is ranked as the best think tank in the WB and among the top ten in Central and Eastern Europe.

Članak Balancing between East and West: can Serbia benefit from a flexible foreign policy? se pojavljuje prvo na Centar za evropske politike.